Zanim zaczniemy: dlaczego liczby są pierwsze
Możesz nie umieć opowiedzieć o swojej rodzinie i przeżyjesz. Ale gdy w przychodni padnie pytanie o wiek, a przy kasie usłyszysz cenę, liczby przestają być ćwiczeniem i stają się warunkiem załatwienia sprawy.
Norweskie liczebniki są regularne w budowie, ale nieregularne w wymowie. Cztery z nich brzmią zupełnie inaczej, niż wyglądają — i to akurat te, które padają najczęściej: seksten („sajsten"), sytten („sytten" przez ø), tolv („tol") i elleve („elwe"). Kto uczy się ich z pisowni, nie rozpozna ich w rozmowie.
Liczby od 0 do 20
Do dwudziestu trzeba je po prostu znać. Od trzynastu widać wzór — końcówka -ten, jak polskie „-naście": tretten, fjorten, femten.
Cztery pułapki wymowy. elleve to „elwe" — środkowe „e" znika. tolv to „tol" — „v" milczy. seksten to „sajsten", a nie „seksten". tjue zaczyna się miękko, blisko polskiego „si". Tych czterech naucz się ze słuchu, nie z zapisu.
Dziesiątki i liczby złożone
Od dwudziestu w górę jest już całkiem prosto — dziesiątka, potem jedność, bez łącznika:
| Liczba | Norweski | Dosłownie |
|---|---|---|
| 21 | tjueén | dwadzieścia-jeden |
| 35 | trettifem | trzydzieści-pięć |
| 48 | førtiåtte | czterdzieści-osiem |
| 76 | syttiseks | siedemdziesiąt-sześć |
| 99 | nittini | dziewięćdziesiąt-dziewięć |
| 100 | hundre | sto |
Starsi ludzie liczą odwrotnie. Do reformy z 1951 roku mówiło się enogtjue — dosłownie „jeden-i-dwadzieścia", jak po niemiecku. Ten stary sposób wciąż usłyszysz od starszego pokolenia i przy numerach telefonu. Nie musisz go używać, ale musisz rozpoznać, bo inaczej zapiszesz 21 jako 12.
Gramatyka: å ha (mieć) i wiek
Czasownik å ha jest drugim po å være nieregularnym czasownikiem, którego potrzebujesz od razu. Forma teraźniejsza to har — i znów jedna dla wszystkich osób.
| norweski | polski |
|---|---|
| jeg har | ja mam |
| du har | ty masz |
| han / hun har | on / ona ma |
| vi / dere / de har | my / wy / oni mają |
Uwaga: wieku się nie „ma". Po polsku „mam trzydzieści lat", po norwesku jest się w wieku: Jeg er tretti år. Konstrukcja z har byłaby kalką z polskiego i od razu słychać w niej obcokrajowca. Pytanie brzmi Hvor gammel er du? — dosłownie „jak stary jesteś".
Zwróć też uwagę, że år nie zmienia formy w liczbie mnogiej: ett år, to år, tretti år. Rzeczowniki rodzaju et jednosylabowe często tak mają — wrócimy do tego w lekcji 40.
Dialog 1 — På skattekontoret
Numer telefonu i adres
Norweskie numery telefonów mają osiem cyfr i dyktuje się je parami: 46 20 33 99 to førtiseks tjue trettitre nittini, a nie osiem osobnych cyfr. Kto dyktuje pojedynczo, zostanie zrozumiany, ale sam nie zrozumie, gdy usłyszy pary.
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Hva er telefonnummeret ditt? | Det er 46 20 33 99. |
| Hva er adressen din? | Storgata 14, tredje etasje. |
| Og postnummeret? | 0184 Oslo. |
Kod pocztowy ma cztery cyfry i czyta się go cyfra po cyfrze, nie parami: null — én — åtte — fire. Numer domu stoi po nazwie ulicy, odwrotnie niż bywa po polsku.
Dialog 2 — Nummeret, takk
Czytanka: Papirer og nummer
Słownictwo lekcji 3
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Cztery liczby brzmią inaczej, niż wyglądają: elleve („elwe"), tolv („tol"), seksten („sajsten"), tjue (miękko).
- Powyżej dwudziestu: dziesiątka plus jedność, razem — trettifem. Starsze pokolenie mówi odwrotnie.
- Wieku się nie „ma", wiekiem się „jest": Jeg er tretti år, nie jeg har.
- å ha → har — jedna forma dla wszystkich osób, jak er.
- Numer telefonu dyktuje się parami, kod pocztowy — cyfra po cyfrze.
W następnej lekcji: rodzina i rodzajniki en / ei / et — pierwszy prawdziwy próg norweskiej gramatyki.