Familien min

Zanim zaczniemy: jedyna rzecz do wykucia

W trzech pierwszych lekcjach norweski był łaskawy: jedna forma czasownika, brak przypadków, przewidywalne pytania. Teraz przychodzi rachunek.

Każdy norweski rzeczownik należy do jednego z trzech rodzajów — i po samym słowie nie poznasz, do którego. En bil (samochód), ale et hus (dom). En stol (krzesło), ale et bord (stół). Nie ma reguły, tak jak nie ma jej w niemieckim der/die/das. Rodzaj jest częścią słowa i tak trzeba się go uczyć.

Dlaczego to takie ważne. Rodzaj nie jest ozdobą. Od niego zależy końcówka formy określonej (lekcja 8), forma przymiotnika (lekcja 12) i zaimek dzierżawczy (ta lekcja). Pomyłka w rodzaju rozsypuje całe zdanie. Dlatego w tym kursie każde hasło rzeczownikowe ma rodzajnik — i tak też czyta je lektor.

Trzy rodzaje: en, ei, et

Rodzaj żeński jest opcjonalny — i to nie żart. Każdy rzeczownik żeński wolno potraktować jak męski: ei bok albo en bok, oba są poprawne. W Oslo i w piśmie częściej usłyszysz en, na zachodzie kraju i w mowie potocznej — ei. W tym kursie uczymy się formy en jako podstawowej, a przy słowach, gdzie ei jest naprawdę częste (ei jente, ei bok), podajemy je jako wariant. Najgorsze, co można zrobić, to mieszać oba systemy bez konsekwencji.

Rodzaju nijakiego nie da się ominąć — et hus nigdy nie będzie en hus. To jedyny rodzaj, w którym pomyłka jest zawsze błędem.

Rodzina

Norweskie nazwy członków rodziny są krótkie i przeważnie rodzaju en. Kilka ma nieregularną liczbę mnogą, którą warto zapamiętać od razu, bo należą do najczęstszych słów w języku:

Barn nie zmienia formy w liczbie mnogiej. Et barn, to barn, mange barn — zawsze tak samo. To reguła dla krótkich rzeczowników rodzaju et: et hus → to hus, et år → tretti år. Wrócimy do tego w lekcji 40.

Dialog 1 — Bilder av familien

Gramatyka: min, mi, mitt, mine

Zaimek dzierżawczy dopasowuje się do rodzaju i liczby rzeczownika, nie do właściciela. To działa tak samo jak w polskim („mój brat", „moja siostra"), tylko formy są inne:

Najważniejsza różnica wobec polskiego: zaimek stoi po rzeczowniku, a rzeczownik jest wtedy w formie określonej. Nie min bror, tylko broren min — dosłownie „brat-ten mój".

Wersja przed rzeczownikiem też istnieje — min bror jest poprawne, ale brzmi oficjalnie albo z naciskiem („to mój brat, nie twój"). W zwykłej rozmowie Norweg powie broren min. Ucz się tej wersji; drugą będziesz rozumieć bez uczenia się.

hans (jego) i hennes (jej) nie mają żadnych form pobocznych — są zawsze takie same: boka hans, huset hennes, barna hans.

Opis osoby i stan cywilny

Przy opisie osoby przymiotnik stoi po å være i dopasowuje się do rodzaju. Pełną odmianę przymiotnika omówimy w lekcji 11 i 12, na razie wystarczy jedna zasada: przy rzeczowniku rodzaju et przymiotnik dostaje końcówkę -t.

Liten jest wyjątkiem i to takim, który trzeba znać od początku, bo jest bardzo częsty: en liten bil, ei lita bok, et lite hus, a w liczbie mnogiej całkiem inne słowo — små. Cztery formy, żadnego wzoru.

Dialog 2 — Hvem er pårørende?

Czytanka: Familien min er delt i to

Słownictwo lekcji 4

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

• Trzy rodzaje: en, ei, et. Rodzaju nie da się zgadnąć — ucz się go razem ze słowem, tak jak niemieckiego der/die/das.
• Rodzaj żeński jest opcjonalny — ei bok lub en bok. Rodzaju nijakiego ominąć się nie da.
• Zaimek dzierżawczy stoi PO rzeczowniku, a rzeczownik jest w formie określonej: broren min, huset mitt.
• Formy: min / mi / mitt / mine zależą od rzeczownika, nie od właściciela. hans i hennes są nieodmienne.
• Barn ma taką samą liczbę mnogą — et barn, to barn. Podobnie hus i år.

To koniec części darmowej. W lekcji 5 wchodzimy w zasadę V2 — regułę, która rządzi szykiem każdego norweskiego zdania i której złamanie słychać natychmiast.