Polski ma sześć podstawowych samogłosek, norweski – dziewięć liter samogłoskowych, a każda może być długa albo krótka. To brzmi groźnie, ale dobra wiadomość jest taka, że prawie każdy norweski dźwięk ma w polszczyźnie bliskiego sąsiada. Wystarczy wiedzieć, od czego zacząć i co zmienić w ustach.
Ten tekst dotyczy pojedynczych dźwięków. Melodię słowa (tony) i różnice między dialektami opisaliśmy osobno w tekście Norweska wymowa: tony i dialekty. Opisy poniżej odnoszą się do typowej wymowy wschodniej, którą zwykle słyszysz w nagraniach do nauki.
Ściąga: norweski dźwięk i jego polski „sąsiad”
Å – to po prostu „o”
å wymawia się bardzo podobnie do polskiego „o”, tylko z nieco mocniej zaokrąglonymi ustami. Długie å po prostu trwa dłużej.
- år – rok, gå – iść, både – zarówno, språk – język, på – na.
To najprostsza z „egzotycznych” liter. Kłopot jest gdzie indziej: w literze o.
O – często brzmi jak „u”
Polak widzi o i mówi „o”. Tymczasem w wielu norweskich słowach o wymawia się jak polskie „u” (z mocno zaokrąglonymi ustami):
- bok – książka (≈ „buk”), god – dobry (≈ „gu”), skole – szkoła (≈ „skule”), stor – duży (≈ „stur”).
Reguły dokładnej nie ma – w części słów o brzmi jak „u”, w części jak „o” (zwłaszcza przed podwójną spółgłoską, np. jobb, godt). Dlatego wymowę każdego nowego słowa sprawdzaj w nagraniu, zamiast zgadywać z pisowni.
U – dźwięk, którego w polskim nie ma
Norweskie u to nie polskie „u”. Jest wyraźnie „jaśniejsze”, z językiem przesuniętym do przodu, a ustami zaokrąglonymi i lekko ściśniętymi. Brzmi gdzieś między polskim „u” a „y”.
- hus – dom, du – ty, ut – na zewnątrz, tur – wycieczka.
Ćwiczenie: powiedz polskie „i”, nie ruszając językiem ściągnij usta jak do gwizdania, a potem cofnij język odrobinę do środka. To jest bardzo blisko norweskiego u.
Y – „i” w dzióbek
Norweskie y nie ma nic wspólnego z polskim „y”. To dźwięk podobny do niemieckiego „ü”: mówisz „i”, a usta układasz mocno do przodu, jak do pocałunku.
- by – miasto, ny – nowy, lys – światło, syv – siedem, fly – samolot.
Jeśli powiesz by jak polskie „by”, Norweg usłyszy coś zupełnie innego. Zapamiętaj: norweskie y zawsze zaczyna się od „i”, a nie od polskiego „y”.
Ø – „e” w dzióbek
ø działa jak y, tylko od innej bazy: mówisz polskie „e” i zaokrąglasz usta. Wychodzi dźwięk bliski niemieckiemu „ö”.
- brød – chleb, søster – siostra, kjøpe – kupować, øl – piwo, ønske – życzenie.
Æ – szerokie, otwarte „e”
æ to „e” z szerzej otwartymi ustami, trochę w stronę „a”. Uwaga: ten sam dźwięk usłyszysz często w miejscu litery e przed r.
- være – być, lære – uczyć się, vær – pogoda, her – tu (≈ „hær”), er – jest (≈ „ær”).
To dlatego najczęstsze słowo norweskie, er, brzmi dla Polaka jak „ær”, a nie „er”.
Kj, tj i k przed i, y – jak polskie „chi”
Dźwięk zapisywany jako kj to miękkie, syczące „ch”, jak w polskim słowie „Chiny” albo „chichot”. Usta lekko rozciągnięte, język blisko podniebienia.
- kjøpe – kupować, kjære – drogi, kjøkken – kuchnia, tjue – dwadzieścia.
Ten sam dźwięk ma też k przed i, y, ei, øy: kino (kino), kirke (kościół).
Sj, skj, sk przed i, y – jak „sz”
Drugi dźwięk syczący jest bliski polskiemu „sz”, tylko trochę łagodniejszy, z mniej napiętymi wargami. Zapisuje się go na kilka sposobów:
| Pisownia | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| sj | sjef | szef |
| skj | skje | łyżka |
| sk + i, y | ski | narty |
| sk + øy | skøyter | łyżwy |
Pilnuj różnicy między kj a sj: kjære (drogi) i skjære (kroić) to różne słowa. Jeśli zamienisz dźwięki, zmienisz znaczenie.
Rs, rt, rd – litery, które się „zlewają”
We wschodniej wymowie (m.in. w Oslo) połączenie r z kolejną spółgłoską daje jeden dźwięk. Najbardziej słychać to przy rs, które brzmi jak „sz”:
- norsk – norweski (≈ „noszk”), først – najpierw, Lars (≈ „Lasz”), vers – zwrotka.
Podobnie rt, rd, rn, rl wymawia się z językiem lekko zawiniętym do tyłu, bez osobnego „r”: kort – krótki, barn – dziecko. W regionach, gdzie mówi się „r” gardłowe, to zjawisko nie występuje – to już temat dialektów.
Nieme litery: nie czytaj wszystkiego
Na koniec kilka liter, które w wielu słowach w ogóle nie brzmią:
- hv = „w”: hva (≈ „wa”), hvor, hvem.
- hj, gj = „j”: hjem (dom), gjøre (robić).
- -ig na końcu: g nieme, hyggelig (≈ „hygeli”).
- d po l, n, r i często na końcu: kald (zimny), land (kraj), god (dobry).
- jeg – brzmi jak „jæj”.
Pierwsze słowa z nagraniem lektora znajdziesz w darmowej lekcji 1 – tam jest też alfabet. Całą lekcję wymowie i akcentowi tonicznemu poświęcamy w lekcji 49. Nowe słowa najlepiej powtarzaj w fiszkach, bo każda ma nagranie.
Ćwiczenie na dziś
Powiedz na głos, powoli, pary dźwięków „i – y” i „e – ø”, a potem pary słów: ni – ny (dziewięć – nowy) i lese – løse (czytać – rozwiązać). Klucz: w każdej parze pierwsze słowo ma rozciągnięte usta, drugie – zaokrąglone; język w obu stoi prawie w tym samym miejscu. Potem przeczytaj zdanie Jeg skal kjøpe brød og øl. (Kupię chleb i piwo) i sprawdź, czy jeg brzmi jak „jæj”, a kj jak „chi”.
Przećwicz to w kursie — cztery pierwsze lekcje za darmo
Norweski w głowie prowadzi od A1 do B2 w 80 lekcjach: każde słowo i zdanie z nagraniem lektora, ćwiczenia sprawdzają się same. Cały kurs: 150 zł / 379 kr / 34 € za 12 miesięcy (ok. 41 gr dziennie) albo 300 zł / 769 kr / 69 € na zawsze — płacisz raz, nic nie odnawia się samo.
Zacznij lekcję 1 za darmoZobacz oba planyNajczęstsze pytania
Jak wymawia się norweskie å?
Norweskie å wymawia się bardzo podobnie do polskiego „o”, z nieco mocniej zaokrąglonymi ustami, np. „år” (rok), „gå” (iść).
Jak wymówić norweskie y?
Powiedz polskie „i” i ułóż usta mocno do przodu, jak do pocałunku. Wychodzi dźwięk podobny do niemieckiego „ü”, np. w słowie „by” (miasto).
Czym różni się kj od sj w norweskim?
Kj brzmi jak miękkie polskie „chi” w słowie „Chiny”, a sj jest bliskie polskiemu „sz”. To dwa różne dźwięki i ich pomylenie może zmienić znaczenie słowa.
Dlaczego „norsk” brzmi jak „noszk”?
We wschodniej wymowie połączenie „rs” zlewa się w jeden dźwięk bliski polskiemu „sz”. W regionach z gardłowym „r” tego zjawiska nie ma.
Gdzie ćwiczyć norweską wymowę z nagraniami?
W kursie Norweski w głowie każde słowo i zdanie ma nagranie lektora; wymowie i akcentowi tonicznemu poświęcona jest lekcja 49, a pierwsze nagrania znajdziesz w darmowej lekcji 1.