Rodzaj żeński w bokmålu: boka czy boken? Formy -a i -en

W bokmålu część rzeczowników może mieć formę żeńską albo męską – i obie są poprawne. Wyjaśniamy, skąd ten wybór, które słowa dotyczy i jak się w nim nie pogubić.

· 5 min czytania gramatyka bokmål podstawy

Uczysz się, że „książka” to ei bok, a w formie określonej boka. Potem otwierasz gazetę i czytasz boken. Błąd? Nie. W bokmålu rodzaj żeński jest częściowo „do wyboru”: wiele rzeczowników żeńskich wolno odmieniać tak jak męskie. To jedna z cech, które odróżniają bokmål od nynorska. O samym wyborze między dwiema normami pisaliśmy w tekście Bokmål czy nynorsk – którego norweskiego się uczyć. Tu skupiamy się tylko na rodzaju żeńskim w bokmålu.

Trzy rodzaje, ale z furtką

Norweskie rzeczowniki mają trzy rodzaje, które rozpoznajesz po rodzajniku nieokreślonym:

  • en – męski: en bil (samochód) → bilen,
  • ei – żeński: ei bok (książka) → boka,
  • et – nijaki: et hus (dom) → huset.

Furtka polega na tym, że w bokmålu każdy rzeczownik żeński można też odmieniać jak męski: en bok → boken. Odwrotnie to nie działa – słowa męskiego nie wolno „przerobić” na żeńskie. Rodzaj każdego słowa ćwiczysz od darmowej lekcji 4, a formy określone w lekcji 8.

Porównanie dwóch poprawnych odmian w bokmålu: ei bok, boka, boka mi oraz en bok, boken, boken min; liczba mnoga bøker i bøkene taka sama Dwie poprawne odmiany forma -a forma -en ei bok boka boka mi en bok boken boken min Liczba mnoga – bez wyboru: bøker · bøkene
Obie kolumny są poprawnym bokmålem. Ważne, żeby nie mieszać ich w jednym tekście.

Co słyszysz, a co czytasz

W mowie codziennej, zwłaszcza we wschodniej Norwegii, formy na -a są bardzo częste: jenta, boka, hytta, klokka. W tekstach pisanych – w gazetach, urzędowych pismach, książkach – spotkasz obie formy, a w niektórych wydawnictwach przeważa -en. Dlatego warto rozpoznawać obie, nawet jeśli sam używasz jednej.

W naszym kursie konsekwentnie stosujemy formy na -a (boka, jenta, klokka), bo są bliższe temu, co usłyszysz na ulicy i w pracy.

Słowa, które spotkasz najczęściej

Oto rzeczowniki żeńskie, które pojawiają się już na poziomie A1–A2:

NieokreślonaOkreślona (-a / -en)Znaczenie
ei jentejenta / jentendziewczyna
ei bokboka / bokenksiążka
ei klokkeklokka / klokkenzegar, godzina
ei hyttehytta / hyttendomek letniskowy
ei ukeuka / ukentydzień
ei dørdøra / dørendrzwi
ei sengsenga / sengenłóżko
ei avisavisa / avisengazeta
ei gategata / gatenulica
ei konekona / konenżona

Zwróć uwagę na słowa zakończone na -e: przy formie -a końcowe -e znika (jente → jenta, uke → uka), a przy formie -en dochodzi tylko -n (jenten, uken).

Jak zbudować formę określoną

Słowo bez -e: dodajesz -a albo -en (bok → boka / boken). Słowo na -e: zamieniasz -e na -a albo dodajesz -n (hytte → hytta / hytten). Liczba mnoga słów żeńskich i męskich jest taka sama: -er, określona -ene (jenter, jentene).

Zaimek dzierżawczy idzie za formą

Jeśli wybierasz formę żeńską, zaimek dzierżawczy też jest żeński:

  • boka mi – moja książka, boka di – twoja książka,
  • boken min – moja książka, boken din – twoja książka.

Mieszanie (boka min, boken mi) to typowy błąd uczących się. To samo dotyczy ei w formie nieokreślonej: przy wyborze żeńskim piszesz ei bok, przy męskim en bok.

Jeden przymiotnik ma osobną formę żeńską: liten (mały) → ei lita jente (mała dziewczynka). Przy formie męskiej powiesz en liten jente. Przymiotniki przy rzeczowniku określonym ćwiczysz w lekcji 12.

Konsekwencja ważniejsza niż wybór

Dla nauczyciela, egzaminatora czy szefa czytającego Twojego maila nie jest ważne, czy piszesz boka, czy boken. Ważne, żebyś w jednym tekście trzymał się jednego wyboru. Zdanie Jenta leste boken mens kona lå i sengen jest poprawne, ale brzmi niespójnie. Lepiej: Jenta leste boka mens kona lå i senga – albo wszystko na -en.

Nie każde słowo na -e jest żeńskie

uke jest słowem żeńskim (ei uke), ale en time (godzina), en hare (zając) czy en pose (torba) to słowa męskie i formy na -a nie mają. Rodzaj zawsze sprawdzaj w słowniku, a nie zgaduj z końcówki.

Mini-dialog: obie formy w jednej rozmowie

  • Har du sett boka mi? – Widziałeś moją książkę?
  • Boken din? Den ligger på sengen. – Twoją książkę? Leży na łóżku.
  • Takk! Og hvor er klokka mi? – Dzięki! A gdzie jest mój zegarek?
  • Ved døren. – Przy drzwiach.

W żywej rozmowie dwie osoby mogą używać różnych form i nikt nie zwróci na to uwagi – każdy mówi tak, jak przywykł. Zauważ jednak, że każda z osób jest konsekwentna: pierwsza mówi boka mi, klokka mi, druga – boken din, sengen, døren. Zaimek den (on, ona, to – dla słów en i ei) pasuje do obu wariantów, więc tu nie musisz niczego wybierać.

Podobny wybór w czasownikach

Ta sama „dwutorowość” dotyczy niektórych czasowników w czasie przeszłym: kastet albo kasta (rzucił), snakket albo snakka (rozmawiał). Formy na -a są bardziej potoczne. Zasada jest ta sama: wybierz jedną i trzymaj się jej w całym tekście. Czas przeszły ćwiczysz w lekcji 17.

Jeśli chcesz utrwalić same dźwięki tych słów, przeczytaj też Wymowa norweska: samogłoski i kj, sj – w słowach døra czy uka siedzą właśnie ø i norweskie u.

Ćwiczenie na dziś

Powiedz na głos formy określone tych słów, najpierw w wersji -a, potem -en: ei hytte, ei seng, ei avis, ei gate. Klucz: hytta / hytten, senga / sengen, avisa / avisen, gata / gaten. Potem powiedz „moja książka” na dwa sposoby. Klucz: boka mi i boken min. Rodzaj każdego słowa sprawdzisz w słowniku kursu, a utrwalisz w fiszkach.

Przećwicz to w kursie — cztery pierwsze lekcje za darmo

Norweski w głowie prowadzi od A1 do B2 w 80 lekcjach: każde słowo i zdanie z nagraniem lektora, ćwiczenia sprawdzają się same. Cały kurs: 150 zł / 379 kr / 34 € za 12 miesięcy (ok. 41 gr dziennie) albo 300 zł / 769 kr / 69 € na zawsze — płacisz raz, nic nie odnawia się samo.

Zacznij lekcję 1 za darmoZobacz oba plany

Najczęstsze pytania

Czy w bokmålu poprawnie jest boka czy boken?

Obie formy są poprawne. W bokmålu rzeczowniki żeńskie można odmieniać z końcówką -a (boka) albo jak męskie z -en (boken). Ważne, żeby w jednym tekście trzymać się jednego wyboru.

Czy każde słowo może mieć formę na -a?

Nie. Formę na -a mają tylko rzeczowniki rodzaju żeńskiego (z rodzajnikiem ei). Słowa męskie, np. en bil czy en pose, mają wyłącznie formę -en.

Jaki zaimek dzierżawczy pasuje do formy boka?

Do formy żeńskiej pasuje zaimek żeński: boka mi, boka di. Do formy męskiej – męski: boken min, boken din. Mieszanie form to typowy błąd.

Której formy uczy kurs Norweski w głowie?

Kurs konsekwentnie używa form na -a (boka, jenta, klokka), bo są bliskie codziennej mowie. Uczy jednak rozpoznawać obie, bo w tekstach spotkasz także formy na -en.

Czy liczba mnoga też ma dwie formy?

Nie. Liczba mnoga jest wspólna: bøker i bøkene, jenter i jentene. Wybór dotyczy tylko formy określonej liczby pojedynczej i rodzajnika.

Czytaj też

← Wszystkie artykuły