Uczysz się, że „książka” to ei bok, a w formie określonej boka. Potem otwierasz gazetę i czytasz boken. Błąd? Nie. W bokmålu rodzaj żeński jest częściowo „do wyboru”: wiele rzeczowników żeńskich wolno odmieniać tak jak męskie. To jedna z cech, które odróżniają bokmål od nynorska. O samym wyborze między dwiema normami pisaliśmy w tekście Bokmål czy nynorsk – którego norweskiego się uczyć. Tu skupiamy się tylko na rodzaju żeńskim w bokmålu.
Trzy rodzaje, ale z furtką
Norweskie rzeczowniki mają trzy rodzaje, które rozpoznajesz po rodzajniku nieokreślonym:
- en – męski: en bil (samochód) → bilen,
- ei – żeński: ei bok (książka) → boka,
- et – nijaki: et hus (dom) → huset.
Furtka polega na tym, że w bokmålu każdy rzeczownik żeński można też odmieniać jak męski: en bok → boken. Odwrotnie to nie działa – słowa męskiego nie wolno „przerobić” na żeńskie. Rodzaj każdego słowa ćwiczysz od darmowej lekcji 4, a formy określone w lekcji 8.
Co słyszysz, a co czytasz
W mowie codziennej, zwłaszcza we wschodniej Norwegii, formy na -a są bardzo częste: jenta, boka, hytta, klokka. W tekstach pisanych – w gazetach, urzędowych pismach, książkach – spotkasz obie formy, a w niektórych wydawnictwach przeważa -en. Dlatego warto rozpoznawać obie, nawet jeśli sam używasz jednej.
W naszym kursie konsekwentnie stosujemy formy na -a (boka, jenta, klokka), bo są bliższe temu, co usłyszysz na ulicy i w pracy.
Słowa, które spotkasz najczęściej
Oto rzeczowniki żeńskie, które pojawiają się już na poziomie A1–A2:
| Nieokreślona | Określona (-a / -en) | Znaczenie |
|---|---|---|
| ei jente | jenta / jenten | dziewczyna |
| ei bok | boka / boken | książka |
| ei klokke | klokka / klokken | zegar, godzina |
| ei hytte | hytta / hytten | domek letniskowy |
| ei uke | uka / uken | tydzień |
| ei dør | døra / døren | drzwi |
| ei seng | senga / sengen | łóżko |
| ei avis | avisa / avisen | gazeta |
| ei gate | gata / gaten | ulica |
| ei kone | kona / konen | żona |
Zwróć uwagę na słowa zakończone na -e: przy formie -a końcowe -e znika (jente → jenta, uke → uka), a przy formie -en dochodzi tylko -n (jenten, uken).
Słowo bez -e: dodajesz -a albo -en (bok → boka / boken). Słowo na -e: zamieniasz -e na -a albo dodajesz -n (hytte → hytta / hytten). Liczba mnoga słów żeńskich i męskich jest taka sama: -er, określona -ene (jenter, jentene).
Zaimek dzierżawczy idzie za formą
Jeśli wybierasz formę żeńską, zaimek dzierżawczy też jest żeński:
- boka mi – moja książka, boka di – twoja książka,
- boken min – moja książka, boken din – twoja książka.
Mieszanie (boka min, boken mi) to typowy błąd uczących się. To samo dotyczy ei w formie nieokreślonej: przy wyborze żeńskim piszesz ei bok, przy męskim en bok.
Jeden przymiotnik ma osobną formę żeńską: liten (mały) → ei lita jente (mała dziewczynka). Przy formie męskiej powiesz en liten jente. Przymiotniki przy rzeczowniku określonym ćwiczysz w lekcji 12.
Konsekwencja ważniejsza niż wybór
Dla nauczyciela, egzaminatora czy szefa czytającego Twojego maila nie jest ważne, czy piszesz boka, czy boken. Ważne, żebyś w jednym tekście trzymał się jednego wyboru. Zdanie Jenta leste boken mens kona lå i sengen jest poprawne, ale brzmi niespójnie. Lepiej: Jenta leste boka mens kona lå i senga – albo wszystko na -en.
uke jest słowem żeńskim (ei uke), ale en time (godzina), en hare (zając) czy en pose (torba) to słowa męskie i formy na -a nie mają. Rodzaj zawsze sprawdzaj w słowniku, a nie zgaduj z końcówki.
Mini-dialog: obie formy w jednej rozmowie
- Har du sett boka mi? – Widziałeś moją książkę?
- Boken din? Den ligger på sengen. – Twoją książkę? Leży na łóżku.
- Takk! Og hvor er klokka mi? – Dzięki! A gdzie jest mój zegarek?
- Ved døren. – Przy drzwiach.
W żywej rozmowie dwie osoby mogą używać różnych form i nikt nie zwróci na to uwagi – każdy mówi tak, jak przywykł. Zauważ jednak, że każda z osób jest konsekwentna: pierwsza mówi boka mi, klokka mi, druga – boken din, sengen, døren. Zaimek den (on, ona, to – dla słów en i ei) pasuje do obu wariantów, więc tu nie musisz niczego wybierać.
Podobny wybór w czasownikach
Ta sama „dwutorowość” dotyczy niektórych czasowników w czasie przeszłym: kastet albo kasta (rzucił), snakket albo snakka (rozmawiał). Formy na -a są bardziej potoczne. Zasada jest ta sama: wybierz jedną i trzymaj się jej w całym tekście. Czas przeszły ćwiczysz w lekcji 17.
Jeśli chcesz utrwalić same dźwięki tych słów, przeczytaj też Wymowa norweska: samogłoski i kj, sj – w słowach døra czy uka siedzą właśnie ø i norweskie u.
Ćwiczenie na dziś
Powiedz na głos formy określone tych słów, najpierw w wersji -a, potem -en: ei hytte, ei seng, ei avis, ei gate. Klucz: hytta / hytten, senga / sengen, avisa / avisen, gata / gaten. Potem powiedz „moja książka” na dwa sposoby. Klucz: boka mi i boken min. Rodzaj każdego słowa sprawdzisz w słowniku kursu, a utrwalisz w fiszkach.
Przećwicz to w kursie — cztery pierwsze lekcje za darmo
Norweski w głowie prowadzi od A1 do B2 w 80 lekcjach: każde słowo i zdanie z nagraniem lektora, ćwiczenia sprawdzają się same. Cały kurs: 150 zł / 379 kr / 34 € za 12 miesięcy (ok. 41 gr dziennie) albo 300 zł / 769 kr / 69 € na zawsze — płacisz raz, nic nie odnawia się samo.
Zacznij lekcję 1 za darmoZobacz oba planyNajczęstsze pytania
Czy w bokmålu poprawnie jest boka czy boken?
Obie formy są poprawne. W bokmålu rzeczowniki żeńskie można odmieniać z końcówką -a (boka) albo jak męskie z -en (boken). Ważne, żeby w jednym tekście trzymać się jednego wyboru.
Czy każde słowo może mieć formę na -a?
Nie. Formę na -a mają tylko rzeczowniki rodzaju żeńskiego (z rodzajnikiem ei). Słowa męskie, np. en bil czy en pose, mają wyłącznie formę -en.
Jaki zaimek dzierżawczy pasuje do formy boka?
Do formy żeńskiej pasuje zaimek żeński: boka mi, boka di. Do formy męskiej – męski: boken min, boken din. Mieszanie form to typowy błąd.
Której formy uczy kurs Norweski w głowie?
Kurs konsekwentnie używa form na -a (boka, jenta, klokka), bo są bliskie codziennej mowie. Uczy jednak rozpoznawać obie, bo w tekstach spotkasz także formy na -en.
Czy liczba mnoga też ma dwie formy?
Nie. Liczba mnoga jest wspólna: bøker i bøkene, jenter i jentene. Wybór dotyczy tylko formy określonej liczby pojedynczej i rodzajnika.